Dị ứng hóa chất: Biểu hiện và cách xử lý nhanh, an toàn

Sự bùng nổ của các sản phẩm gia dụng và làm đẹp khiến tình trạng dị ứng hoá chất trở thành vấn đề sức khỏe phổ biến trong xã hội hiện đại. Những tác nhân từ nước rửa chén, chất tẩy công nghiệp cho đến sơn móng tay đều có thể kích hoạt phản ứng viêm da. Đáng chú ý, nếu không nhận diện sớm các dấu hiệu dị ứng với hoá chất, vùng da tổn thương rất dễ bị nhiễm trùng nghiêm trọng và để lại những vết sẹo thâm khó lành.

I – Tìm hiểu về hoá chất

Hóa chất (hay chất hóa học) là một dạng của vật chất có hợp chất và đặc tính hóa học không đổi. Mọi thứ xung quanh chúng ta, từ nước ($H_2O$), muối ăn ($NaCl$) đến những hợp chất phức tạp trong mỹ phẩm hay thuốc nhuộm, đều là hóa chất.

Chúng tồn tại ở 4 trạng thái chính: Rắn, lỏng, khí và plasma. Để dễ quản lý và sử dụng, hóa chất thường được chia thành 3 nhóm lớn dựa trên mục đích sử dụng:

1.  Hóa chất cơ bản

Là nguyên liệu đầu vào cho các ngành công nghiệp khác.

– Hóa chất vô cơ: Axit sunfuric ($H_2SO_4$), Clo, Soda…

– Hóa chất hữu cơ: Các dẫn xuất từ dầu mỏ (ethylene, benzene), polymer (nhựa, cao su).

Hoá chất trong các sản phẩm sử dụng hằng ngày có thể gây dị ứng 

2. Hóa chất đặc dụng

Sử dụng cho các mục đích kỹ thuật chuyên biệt:

– Thuốc bảo vệ thực vật, thuốc nhuộm vải, mực in.

– Các chất phụ gia thực phẩm, chất kết dính trong xây dựng.

3. Hóa chất tiêu dùng

Đây là nhóm dễ gây dị ứng nhất vì tiếp xúc trực tiếp hàng ngày:

– Sản phẩm vệ sinh: Xà phòng, nước rửa chén, nước tẩy Javel.

– Mỹ phẩm: Nước hoa, kem dưỡng, sơn móng tay, thuốc làm tóc.

II – Nguyên nhân dị ứng với hóa chất

Tình trạng dùng hoá chất bị dị ứng không chỉ đến từ các loại hóa chất độc hại mà đôi khi còn từ những vật dụng vô cùng quen thuộc. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bị dị ứng hoá chất:

1. Do đặc thù nghề nghiệp 

Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng dị ứng hoá chất ở tay và mặt:

– Hóa chất ngành Nail: Các hợp chất như Methyl methacrylate (MMA) hoặc Toluene trong sơn móng và nước lưu huỳnh là thủ phạm chính gây dị ứng hoá chất nail. Khi tiếp xúc lâu ngày, thợ làm móng rất dễ bị viêm da quanh móng.

– Hóa chất ngành tóc: Chất PPD (Para-phenylenediamine) có trong thuốc nhuộm tóc hoặc Amoniac trong thuốc tẩy là nguyên nhân gây dị ứng hoá chất làm tóc, dẫn đến ngứa rát da đầu và sưng nề vùng mặt.

– Ngành xây dựng: Xi măng, sơn, dung môi hòa tan chứa Crom và Niken cũng là tác nhân gây kích ứng da mạnh mẽ.

2. Do thói quen sinh hoạt và vệ sinh nhà cửa

Hàng ngày, làn da phải đối mặt với dị ứng hoá chất tẩy rửa từ:

– Chất hoạt động bề mặt: Có trong nước rửa chén, bột giặt, nước lau nhà. Chúng làm mất đi lớp dầu tự nhiên bảo vệ da, khiến da bị khô, nứt nẻ và dễ bị dị ứng với hoá chất.

– Chất bảo quản (Paraben, Formaldehyde): Thường có trong các loại sữa tắm, dầu gội và nước xả vải kém chất lượng.

– Hương liệu nhân tạo: Các chất tạo mùi thơm nồng nàn thường là “kẻ thù” đối với những người có cơ địa da nhạy cảm.

3. Do sử dụng mỹ phẩm và dược phẩm kém chất lượng

Nhiều trường hợp da dị ứng hoá chất xuất phát từ việc dùng mỹ phẩm:

– Kem trộn, thuốc rượu: Chứa Corticoid liều cao hoặc các chất tẩy trắng nồng độ mạnh làm bào mòn da.

– Dị ứng với mỹ phẩm: Chất bảo quản trong mỹ phẩm khiến da mặt bị nổi mụn nước, mẩn đỏ và ngứa rát ngay sau khi bôi.

Nhiều trường hợp da dị ứng hoá chất xuất phát từ việc dùng mỹ phẩm vì mỹ phẩm thường chứa nhiều thành phần hoá học như hương liệu, chất bảo quản, chất tạo màu

4. Cơ địa và hệ miễn dịch 

Không phải ai tiếp xúc cũng bị dị ứng. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở hệ miễn dịch của mỗi người:

– Phản ứng quá mẫn: Hệ miễn dịch nhận nhầm một thành phần hóa chất là “vật thể lạ” nguy hiểm và sản sinh ra kháng thể Histamin để chống lại. Đây chính là nguồn gốc của cơn ngứa do dị ứng hoá chất.

– Cơ địa dị ứng: Những người có tiền sử bị hen suyễn, viêm mũi dị ứng hoặc viêm da cơ địa sẽ có tỉ lệ bị dị ứng hoá chất cao hơn người bình thường.

III – Dấu hiệu bị dị ứng với hoá chất

Tùy vào nồng độ độc hại, các biểu hiện bị dị ứng hoá chất có thể phát tác ngay tức thì hoặc ủ bệnh âm ỉ trong vài ngày. Việc sớm nhận diện những dấu hiệu bất thường này là chìa khóa quan trọng để bạn biết chính xác dị ứng hoá chất phải làm sao, từ đó có biện pháp can thiệp đúng lúc, ngăn chặn nguy cơ viêm nhiễm nặng nề.

Những biểu hiện chi tiết theo từng cấp độ và vị trí:

1. Biểu hiện trên bề mặt da 

Đây là dấu hiệu điển hình của tình trạng da dị ứng hoá chất, thường tập trung tại vùng tiếp xúc trực tiếp:

– Đỏ và sưng tấy: Vùng da trở nên hồng hoặc đỏ rực, cảm giác nóng ran như bị bỏng.

– Ngứa do dị ứng hoá chất: Đây là biểu hiện đặc trưng nhất. Cơn ngứa thường kèm theo cảm giác châm chích, càng gãi vùng đỏ càng lan rộng.

– Nổi mụn nước: Xuất hiện các nốt mụn nhỏ li ti chứa dịch trong. Nếu bị nặng, các mụn này có thể hợp thành bọng nước lớn, khi vỡ gây đau rát và rỉ dịch.

– Khô và bong tróc: Đối với trường hợp dị ứng hoá chất tẩy rửa mãn tính, da thường bị khô ráp, nứt nẻ và bong vảy trắng.

Tay bị dị ứng hoá chất thường xuất hiện với biểu hiện ngứa, đỏ, rát hoặc bong tróc da

2. Biểu hiện tại các vị trí đặc thù

– Dị ứng hóa chất ở tay: Bàn tay là nơi tiếp xúc nhiều nhất nên thường bị phù nề các ngón tay, da lòng bàn tay dày sừng và nứt sâu gây chảy máu.

– Dị ứng hoá chất nail: Nếu bạn bị dị ứng hoá chất khi làm móng, phần da quanh khóe móng sẽ sưng đỏ, đau nhức, thậm chí có mủ và làm tách móng khỏi giường móng.

– Mắt bị dị ứng hoá chất: Mắt đỏ ngầu (viêm kết mạc), sưng húp mí mắt, ngứa ngáy và nhạy cảm với ánh sáng.

– Dị ứng hoá chất làm tóc: Da đầu nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy, đôi khi sưng lan xuống tận vùng trán và mí mắt.

3. Biểu hiện toàn thân 

Nếu bạn bị dị ứng với hoá chất ở mức độ nghiêm trọng, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng:

– Chóng mặt, buồn nôn hoặc đau đầu do hít phải mùi hóa chất nồng nặc.

– Khó thở, tức ngực (dấu hiệu của sốc phản vệ – cần cấp cứu ngay).

– Phát ban, nổi mề đay ở những vùng da không tiếp xúc trực tiếp với hóa chất.

IV – Dị ứng hóa chất phải làm sao? Các bước xử lý cấp tốc 

Việc xử lý đúng cách trong “thời điểm vàng” sẽ giúp giảm 80% nguy cơ để lại sẹo và nhiễm trùng. 5 bước xử lý nhãn hàng Yoosun Rau má khuyên nên thực hiện ngay khi có những biểu hiện của dị ứng hoá chất:

Bước 1: Ngắt quãng tiếp xúc ngay lập tức

Đây là nguyên tắc tiên quyết trong mọi cách chữa dị ứng hoá chất.

– Ngừng sử dụng sản phẩm nghi ngờ (nước rửa chén, sơn móng, thuốc nhuộm).

– Nếu đang trong quá trình dị ứng hoá chất làm nail hoặc tóc, hãy yêu cầu thợ dừng lại và lau sạch hóa chất ngay.

Dừng ngay việc sử dụng hoá chất nghi ngờ gây dị ứng để tránh làm tình trạng nặng hơn.

Bước 2: Làm sạch vùng da bị tổn thương

Rửa vùng da dị ứng hoá chất dưới vòi nước chảy nhẹ trong khoảng 10–15 phút. Nước sẽ giúp pha loãng nồng độ hóa chất và làm dịu cảm giác bỏng rát.

Lưu ý: Tuyệt đối không rửa bằng nước nóng hoặc xà phòng có tính tẩy mạnh lúc này vì sẽ khiến tình trạng bị dị ứng hóa chất trở nên tồi tệ hơn. Bạn nên dùng nước muối sinh lý ($NaCl$ 0,9%) để sát khuẩn nhẹ nhàng.

Bước 3: Sơ cứu cho các vùng nhạy cảm

– Mắt bị dị ứng hoá chất: Nghiêng đầu sang một bên và rửa mắt liên tục bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý. Không được dụi mắt vì có thể làm xước giác mạc. Sau đó, hãy đến ngay cơ sở y tế.

– Dị ứng hóa chất ở tay: Nếu tay bị sưng phù, hãy tháo bỏ nhẫn, đồng hồ hoặc vòng tay trước khi vùng da này sưng to hơn gây cản trở máu lưu thông.

Bước 4: Làm dịu cơn ngứa rát cấp tốc

Để giảm tình trạng ngứa do dị ứng hoá chất và làm dịu da nhanh chóng, bạn có thể sử dụng kem bôi chứa chiết xuất rau má (Centella Asiatica)

Đây là một trong những cách chữa dị ứng hoá chất rất lành tính. Chiết xuất rau má có khả năng kháng viêm, thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào và làm lành vết thương nhanh chóng. Các loại kem này cực kỳ phù hợp cho tình trạng da dị ứng

Kem bôi chứa chiết xuất rau má giúp làm dịu da và giảm ngứa khi bị dị ứng.

( Xem thêm: Cách sử dụng kem bôi da Yoosun Rau má )

Bước 5: Sử dụng thuốc bôi hỗ trợ

Khi điều trị dị ứng hoá chất, việc sử dụng thuốc đúng loại, đúng liều lượng là yếu tố quyết định để dập tắt phản ứng viêm và ngăn ngừa biến chứng. Thuốc thường được chia làm hai dạng: thuốc bôi tại chỗ và thuốc uống toàn thân.

Dưới đây là chi tiết các loại thuốc chuyên dụng:

1. Nhóm thuốc bôi tại chỗ

Nếu bạn đang thắc mắc dị ứng hoá chất bôi gì, đây là các nhóm thuốc phổ biến nhất:

– Thuốc chứa Corticoid (Kháng viêm mạnh): * Tên thuốc: Hydrocortisone, Betamethasone, Clobetasol.

Công dụng: Đây là loại thuốc bôi dị ứng hoá chất hiệu quả nhất để giảm sưng, đỏ và cắt cơn ngứa tức thì.

Lưu ý: Chỉ dùng trong thời gian ngắn (3-7 ngày) vì dùng lâu có thể gây teo da, rạn da.

– Thuốc bôi kết hợp kháng sinh: * Tên thuốc: Fucicort, Gentrisone.

Công dụng: Dùng khi vùng da dị ứng hoá chất có dấu hiệu nhiễm trùng (mụn mủ, rỉ dịch vàng).

Thuốc ức chế miễn dịch không Steroid (Nhóm Calcineurin):

– Tên thuốc: Tacrolimus (Protopic).

Công dụng: Dùng thay thế Corticoid cho các vùng da nhạy cảm như mặt hoặc khi cần điều trị dài ngày để tránh tác dụng phụ của Steroid.

2. Nhóm thuốc uống 

Được chỉ định khi tình trạng bị dị ứng với hoá chất lan rộng hoặc gây ngứa ngáy mất ngủ:

– Thuốc kháng Histamin: * Tên thuốc: Cetirizine, Loratadine, Fexofenadine (Telfast).

Công dụng: Ngăn chặn giải phóng Histamin – thủ phạm chính gây ra cơn ngứa do dị ứng hoá chất. Loại thuốc này giúp giảm sẩn mề đay và làm dịu phản ứng dị ứng toàn thân.

– Corticoid đường uống: * Tên thuốc: Prednisolone, Methylprednisolone.

Công dụng: Chỉ dùng trong các trường hợp bị dị ứng hoá chất nghiêm trọng, sưng nề mặt hoặc phù nề tay chân nặng. Thuốc giúp kiểm soát phản ứng viêm cực nhanh nhưng cần có chỉ định khắt khe từ bác sĩ.

3. Thuốc nhỏ mắt 

Tuyệt đối không dùng thuốc bôi da để tra vào mắt. Nếu mắt bị dị ứng hoá chất, bác sĩ thường chỉ định:

– Nước muối sinh lý liều cao để rửa trôi độc tố.

– Thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc kháng viêm chuyên dụng cho nhãn khoa để tránh loét giác mạc.

Lưu ý: Phải hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc

V – Cách phòng ngừa dị ứng tái phát

Sau khi đã tìm ra cách chữa dị ứng hoá chất, việc quan trọng nhất là thiết lập một “hàng rào” bảo vệ để ngăn chặn tình trạng này quay trở lại. Nếu bạn không thay đổi thói quen, làn da sẽ ngày càng nhạy cảm và phản ứng dữ dội hơn trong những lần sau. Các phương pháp phòng ngừa dị ứng hoá chất tái phát hiệu quả nhất:

1. Tránh tiếp xúc lại với hoá chất gây dị ứng

Nguyên tắc quan trọng nhất để không tái phát dị ứng với hoá chất là:

– Xác định rõ hoá chất từng gây dị ứng (chất tẩy, gel nail, thuốc nhuộm, dung môi…)

– Ngưng sử dụng hoặc hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp

– Không dùng lại sản phẩm đã từng khiến da dị ứng hoá chất, kể cả khi triệu chứng đã hết

2. Bảo hộ da đúng cách khi bắt buộc phải tiếp xúc

Nếu công việc khiến bạn không thể tránh hoá chất (nội trợ, thợ nail, thợ tóc…):

– Với dị ứng hóa chất ở tay :

Khi phải tiếp xúc với hoá chất tẩy rửa, nên đeo găng tay chống thấm để hạn chế hoá chất tiếp xúc trực tiếp với da. Tuy nhiên, không nên đeo găng quá lâu, vì mồ hôi tích tụ và ma sát bên trong găng có thể khiến da dễ kích ứng và bùng viêm. Khi thấy găng bị ẩm, cần tháo ra ngay, rửa sạch tay và lau khô trước khi tiếp tục công việc.

Khi sử dụng hoá chất, nên đeo găng tay phù hợp để hạn chế hoá chất tiếp xúc trực tiếp với da

– Với dị ứng hoá chất nail:

Khi làm nail, cần tránh để gel, keo hoặc acetone chạm trực tiếp lên da; nếu hoá chất bị “tràn viền” thì nên lau sạch ngay để hạn chế kích ứng. Đồng thời, nên làm việc ở khu vực thông thoáng, hạn chế hít phải hơi dung môi và đeo găng tay phù hợp, thay găng kịp thời khi bị rách hoặc ẩm để bảo vệ da tốt hơn.

– Với dị ứng hoá chất làm tóc:

Trước khi bôi thuốc làm tóc, nên bảo vệ viền da ở trán, tai và gáy để hạn chế hoá chất tiếp xúc trực tiếp với da mặt. Trong quá trình thực hiện, cần tuân thủ đúng thời gian khuyến cáo, đồng thời rửa/xả thật kỹ sau khi làm nhằm loại bỏ tồn dư hoá chất, giúp giảm nguy cơ dị ứng và kích ứng da.

3. Phục hồi và duy trì hàng rào bảo vệ da mỗi ngày

Da yếu rất dễ bị dị ứng hoá chất tái phát, vì vậy:

Để hạn chế dị ứng hoá chất tái phát, cần duy trì thói quen dưỡng ẩm da đều đặn. Sau mỗi lần rửa tay, nên thoa kem dưỡng ẩm để phục hồi hàng rào bảo vệ da; vào buổi tối có thể bôi lớp dày hơn tại những vùng thường xuyên bị dị ứng.

Khi lựa chọn sản phẩm, ưu tiên loại không mùi, ít gây kích ứng, đồng thời tránh dùng nước quá nóng và chà xát mạnh, vì những yếu tố này có thể khiến da khô và dễ bùng viêm trở lại.

4. Thay đổi thói quen sinh hoạt và sử dụng sản phẩm

Khi sử dụng hoá chất, cần tuân thủ đúng hướng dẫn, không trộn lẫn nhiều loại hoá chất với nhau và không dùng ở nồng độ đậm đặc để tránh làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc dị ứng da.

Bên cạnh đó, không nên sang chiết hoá chất sang chai lọ không nhãn mác nhằm tránh nhầm lẫn khi sử dụng, đồng thời cất giữ hoá chất xa tầm tay trẻ em để đảm bảo an toàn trong sinh hoạt hằng ngày.

5. Cẩn trọng nếu từng dị ứng nặng hoặc tái phát nhiều lần

Nếu tình trạng dị ứng hoá chất tái đi tái lại nhiều lần, cần nghĩ đến khả năng dị ứng tiếp xúc thực sự với một hoặc một số thành phần nhất định.

Khi đó, việc xác định chính xác chất gây dị ứng sẽ giúp bạn tránh đúng “thủ phạm”, đồng thời ghi nhớ và loại bỏ các thành phần từng khiến bạn bị dị ứng với hoá chất để hạn chế nguy cơ tái phát về sau.

Tài liệu tham khảo:

1. Contact dermatitis – Causes & symptoms

https://www.aad.org/contact-dermatitis-tips

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/contact-dermatitis/symptoms-causes/syc-20352742

Kem bôi da Yoosun Rau má

• Làm thơm và dưỡng da, giúp da mềm mịn
• Góp phần: ngăn ngừa các tác nhân gây mụn, rôm sảy, mẩn ngứa, hăm da
• Làm mát dịu da
• Làm mờ các vết sẹo, vết thâm do mụn

Gel tắm gội thảo dược Yoosun Rau má

Làm sạch nhẹ nhàng, loại bỏ bụi bẩn, mồ hôi trên da bé, làm thông thoáng lỗ chân lông. Giúp làm mát, dịu da, giảm tình trạng khô da, góp phần ngăn ngừa mẩn ngứa, giảm mẩn đỏ.

Sữa dưỡng ẩm cho bé Yoosun Rau má

• Dưỡng ẩm, làm mềm da, mát da
• Giữ ẩm cho da, giúp giảm ngứa do khô da
• Giúp bảo vệ da trước tác động của các tác nhân có hại từ môi trường

Dầu massage cho bé Yoosun Rau má

• Làm mềm, mượt da, hỗ trợ cho việc mát - xa cho bé giúp mang đến cho bé sự thư giãn tuyệt vời
• Tạo lớp màng giữ ẩm trên da bé, tăng cường hàng rào bảo vệ da mang lại làn da mềm mại, mịn màng
• Làm sạch, dưỡng ẩm giúp làm mát, dịu da, dùng cho các vết hăm tã, vùng cứt trâu của trẻ

CÔNG TY TNHH ĐẠI BẮC
Địa chỉ: Số 11, đường Công Nghiệp 4, Khu Công Nghiệp Sài Đồng B, Phường Long Biên, Tp. Hà Nội
Nhà máy sản xuất: Đường D1, KCN Yên Mỹ II, xã Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên