Bỏng cồn là gì? Biểu hiện và cách xử lý bỏng cồn tránh sẹo
Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
Bỏng cồn là một tai nạn phổ biến do sự bắt cháy của cồn trong sinh hoạt hàng ngày. Nếu không xử lý đúng cách, bỏng do cồn có thể gây tổn thương nghiêm trọng, thậm chí để lại sẹo vĩnh viễn. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về bỏng cồn, cách xử lý và các biện pháp phòng tránh hiệu quả.
I – Bỏng cồn là gì?
Bỏng cồn là loại bỏng nhiệt do sự cháy của cồn trên da hoặc quần áo. Cồn bay hơi nhanh nhưng khi bốc cháy, ngọn lửa gần như không màu, khiến nạn nhân khó phát hiện ngay lập tức.
II – Các loại cồn có thể gây bỏng
Một số loại cồn có thể gây bỏng như :
1. Ethanol (C2H5OH) – Cồn y tế, cồn công nghiệp
Đây là loại cồn được sử dụng rộng rãi trong y tế (cồn 70%, 90%), công nghiệp và đồ uống có cồn. Dễ bay hơi và bắt lửa, có thể gây bỏng khi tiếp xúc với lửa hoặc nhiệt độ cao. Dùng để sát trùng vết thương, nhưng nếu còn tồn dư trên da khi tiếp xúc với lửa, có thể gây bỏng.
2. Methanol (CH3OH) – Cồn công nghiệp, cồn sát trùng
Methanol (CH3OH) có trong cồn công nghiệp, dung môi hóa học, nhiên liệu sinh học. Dễ cháy, có thể gây bỏng nặng nếu tiếp xúc với lửa. Độc hại khi hấp thụ qua da, có thể gây tổn thương thần kinh hoặc mù lòa khi uống.
3. Isopropanol (C3H8O) – Cồn sát khuẩn, cồn tẩy rửa
Dùng trong y tế, mỹ phẩm, dung dịch sát khuẩn. Dễ cháy và có thể gây bỏng khi tiếp xúc với lửa. Bốc hơi nhanh, có thể làm khô da và gây kích ứng nếu tiếp xúc lâu.
4. Butanol (C4H9OH) – Dung môi công nghiệp
Có trong nhiên liệu sinh học, dung môi sơn, hóa chất công nghiệp. Bắt lửa ở nhiệt độ cao, có thể gây bỏng khi cháy.
5. Cồn Gel (Cồn Ethanol/Methanol pha Gel) – Dùng để đốt nấu ăn, sưởi ấm
Được sử dụng trong bếp cồn, nồi lẩu, hoặc cồn khô. Khi cháy, ngọn lửa có thể không màu, khó nhận biết, gây bỏng nếu vô tình chạm vào.
6. Cồn Denatured (Cồn biến tính – Ethanol pha tạp chất)
Thường chứa Ethanol pha thêm Methanol hoặc các hóa chất khác để tránh sử dụng làm đồ uống. Dễ bắt lửa, có thể gây bỏng và độc hại nếu tiếp xúc lâu.
III – Nguyên nhân phổ biến gây bỏng cồn
Bỏng cồn thường xảy ra do sự bất cẩn hoặc do không hiểu rõ về tính chất dễ cháy của cồn. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến:
1. Tai nạn khi sử dụng cồn y tế
– Dùng cồn 70% hoặc 90% để sát trùng nhưng chưa khô hoàn toàn trước khi tiếp xúc với nguồn lửa (bật lửa, bếp gas).
– Rửa tay hoặc lau người bằng cồn rồi tiếp xúc ngay với nguồn nhiệt.
– Xử lý vết thương bằng cồn gần khu vực có lửa.
2. Sử dụng cồn để đốt than, nướng thức ăn, bếp cồn
– Cồn dễ bay hơi và bắt lửa nhanh, gây bùng cháy mạnh, có thể bén vào người. Nhiều người có thói quen đổ thêm cồn trực tiếp lên mực khi nướng. Nếu cồn còn sót lại trong chai, khi đổ vào lửa đang cháy có thể gây bùng lửa, dẫn đến bỏng cồn do nướng mực nghiêm trọng.
– Cồn gel hoặc cồn lỏng khi cháy có thể tạo ngọn lửa không màu, khó thấy, dễ gây bỏng khi vô tình chạm vào.
– Dùng cồn để nấu lẩu, hâm nóng thức ăn nhưng bất cẩn khi châm thêm cồn vào bếp đang cháy.
3. Sử dụng cồn để sưởi ấm
– Đốt cồn trong không gian kín, cồn dễ bay hơi và có thể tạo hỗn hợp khí dễ cháy, gây cháy nổ.
– Lửa cháy lan sang quần áo, chăn màn do cồn bắn ra.
4. Tai nạn trong phòng thí nghiệm hoặc công nghiệp
– Tiếp xúc với cồn công nghiệp (methanol, isopropanol) gần nguồn lửa mà không có biện pháp an toàn.
– Cồn bị đổ ra bề mặt nóng hoặc bị bắt lửa do tia lửa điện.
5. Lạm dụng cồn trong vui chơi, biểu diễn
– Biểu diễn phun lửa hoặc đốt cồn mà không có biện pháp bảo hộ.
– Đốt cồn để tạo hiệu ứng trong các bữa tiệc, trò chơi, dễ gây cháy lan.
6. Tai nạn do lưu trữ và bảo quản cồn không đúng cách
– Đựng cồn trong chai nhựa, hở nắp khiến hơi cồn lan ra môi trường, dễ bắt lửa.
– Bảo quản cồn gần nguồn nhiệt như bếp gas, máy sưởi, dễ gây cháy nổ.
7. Tai nạn do trẻ em nghịch cồn
– Trẻ em vô tình làm đổ cồn và châm lửa.
– Dùng cồn để chơi đùa mà không hiểu rõ nguy hiểm của nó.
IV – Biểu hiện khi da bị bỏng cồn
Khi da bị bỏng cồn, các triệu chứng có thể biểu hiện theo mức độ tổn thương như sau:
1. Bỏng cồn độ 1 (Nhẹ)
– Đỏ, nóng rát: Da bị làm nóng nhanh, dẫn đến tình trạng đỏ và cảm giác rát.
– Đau nhẹ: Cảm giác đau có thể xuất hiện nhưng thường không quá nghiêm trọng.
– Không mụn nước: Da vẫn nguyên vẹn, chỉ có hiện tượng viêm nhẹ.
2. Bỏng cồn độ 2 (Trung bình)
– Xuất hiện mụn nước: Vùng da bị bỏng có thể hình thành các mụn nước chứa dịch.
– Sưng, đỏ và đau rát: Da sưng tấy, đỏ hơn, cảm giác đau rát tăng lên rõ rệt.
– Rủi ro nhiễm trùng: Nếu không được xử lý đúng cách, mụn nước có thể vỡ ra dẫn đến nhiễm trùng.
3. Bỏng cồn cấp độ 3 (Nặng)
– Tổn thương sâu: Da có thể chuyển màu sang trắng, xám hoặc cháy đen, cho thấy tổn thương lan rộng và sâu vào mô dưới da.
– Đau ít hoặc mất cảm giác: Khi tổn thương nghiêm trọng đến các dây thần kinh, vùng da có thể không còn cảm giác đau như ban đầu.
– Nguy cơ biến chứng: Nếu không được chăm sóc kịp thời, bỏng sâu có thể dẫn đến hoại tử, nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc cần can thiệp y tế như ghép da.
!!!Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay:
– Sưng tấy và chảy mủ: Khi vết bỏng có dấu hiệu viêm nhiễm như sưng, tấy và có mủ.
– Sốt, ớn lạnh: Xuất hiện các triệu chứng hệ thống như sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi.
– Bỏng lan rộng: Vết bỏng có diện tích lớn hoặc có dấu hiệu lan rộng.
V – Bị bỏng cồn bao lâu thì khỏi?
Thời gian hồi phục sau bỏng cồn phụ thuộc vào mức độ tổn thương của vết bỏng:
– Bỏng độ 1 (nhẹ): Thông thường, vết bỏng có thể lành trong khoảng 7 đến 10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách.
– Bỏng độ 2 (trung bình): Vết bỏng có thể mất từ 2 đến 3 tuần để lành, tuy nhiên nếu nhiễm trùng hoặc không được xử lý đúng cách có thể kéo dài thời gian hồi phục và để lại sẹo.
– Bỏng độ 3 (nặng): Đây là loại bỏng sâu, có thể mất từ vài tuần đến vài tháng để hồi phục, và thường cần can thiệp y tế chuyên sâu như điều trị tại bệnh viện hay thậm chí phẫu thuật tái tạo da.
!Lưu ý rằng mỗi trường hợp có thể khác nhau, do đó việc theo dõi và chăm sóc y tế kịp thời là rất quan trọng để đảm bảo quá trình hồi phục được tốt nhất.
VI – Bỏng cồn có để lại sẹo không?
Bỏng cồn có thể để lại sẹo nếu vết bỏng nghiêm trọng hoặc không được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, mức độ để lại sẹo phụ thuộc vào mức độ tổn thương của vết bỏng và cách chăm sóc.
– Bỏng độ 1 (nhẹ): Thường không để lại sẹo, chỉ gây đỏ da tạm thời
– Bỏng độ 2 (trung bình): Nếu vết bỏng nông, có thể lành mà không để lại sẹo bỏng cồn. Tuy nhiên, nếu bỏng sâu (có mụn nước vỡ, nhiễm trùng), có thể để lại sẹo thâm hoặc sẹo lồi.
– Bỏng độ 3 (nặng): Dễ để lại sẹo lồi, sẹo co rút do tổn thương sâu vào lớp hạ bì, có thể cần can thiệp y tế (ghép da, điều trị sẹo).
VII – Bị bỏng cồn nên làm gì? Cách xử lý bỏng cồn
Nếu bị bỏng cồn, bạn cần thực hiện các bước sơ cứu kịp thời để giảm thiểu tổn thương và ngăn ngừa nhiễm trùng. Dưới đây là các hướng dẫn cần lưu ý:
Bước 1: Ngăn chặn nguồn nhiệt
Nếu vẫn còn cháy, hãy dùng chăn ướt, khăn ướt hoặc đổ nước để dập tắt ngay lập tức.
Bước 2: Làm mát vùng bị bỏng
Ngâm vùng bị bỏng dưới vòi nước mát (không dùng nước đá trực tiếp) trong khoảng 15-20 phút để làm dịu cơn đau và giảm nhiệt độ da.
Bước 3: Giữ vệ sinh vết bỏng
Tránh làm rách mụn nước nếu có. Nếu vết bỏng bẩn, rửa nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch, sau đó lau khô bằng khăn sạch.
Bước 4: Băng bó bảo vệ
Dùng gạc vô trùng hoặc băng y tế để che phủ vết bỏng, giúp ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập và nhiễm trùng.
Bước 5: Giảm đau
Nếu cần, bạn có thể dùng thuốc giảm đau không kê đơn (như paracetamol) theo chỉ dẫn liều lượng, nhưng tránh dùng các loại thuốc có thể gây kích ứng vùng da bỏng.
Bước 6: Theo dõi và chăm sóc y tế
Nếu thấy vùng bỏng có dấu hiệu sưng, đỏ tăng, chảy mủ hoặc xuất hiện sốt, bạn cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra và điều trị. Nếu vết bỏng rộng, sâu hoặc gây đau dữ dội, hãy tìm đến bác sĩ hoặc trung tâm y tế càng sớm càng tốt để được chăm sóc chuyên sâu.
!Lưu ý không nên làm: Để tránh tình trạng nhiễm trùng và tổn thương sâu hơn, không nên tự ý làm rách mụn nước.
VIII – Bị bỏng cồn nên bôi gì?
Bỏng cồn có thể gây tổn thương da từ nhẹ đến nặng, tùy theo mức độ tiếp xúc với lửa. Nếu vết bỏng không quá nghiêm trọng, bạn có thể cân nhắc bôi một số chất sau:
1. Kem chứa bạc (Silver sulfadiazine)
Tên biệt dược: Silverdin, Flammazine, Silvirin, SSD cream.
Công dụng:
– Silver sulfadiazine (SSD) là một loại kem kháng khuẩn mạnh, giúp ngăn ngừa và kiểm soát nhiễm trùng ở vết bỏng cấp tính, đặc biệt là bỏng độ 2 và độ 3.
– Thường được dùng trong điều trị bỏng rộng hoặc sâu, giúp giữ vùng da sạch và tránh vi khuẩn xâm nhập.
Cách sử dụng:
– Làm sạch vết bỏng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn nhẹ trước khi bôi.
– Thoa một lớp mỏng (khoảng 1-2 mm) lên vùng bỏng, không cần xoa mạnh.
– Bôi 1-2 lần/ngày hoặc theo chỉ dẫn của bác sĩ.
– Có thể dùng gạc vô trùng che phủ vùng da sau khi bôi thuốc để tránh bụi bẩn.
Lưu ý:
– Không dùng cho người dị ứng với sulfa hoặc bị thiếu men G6PD.
– Chỉ nên dùng cho các vết bỏng trung bình và nặng, tránh bôi lên vết thương quá nhẹ vì có thể làm khô da.
2. Gel nha đam (Aloe Vera)
Tên thương mại phổ biến: Nature Republic Aloe Vera, Banana Boat Aloe Gel, Green Leaf Aloe Gel.
Công dụng:
– Aloe vera có tác dụng làm mát, giảm đau, chống viêm và giúp tái tạo da nhanh hơn.
– Phù hợp với bỏng nhẹ (độ 1 và độ 2 nông) do tính chất dưỡng ẩm và chống viêm tự nhiên.
Cách sử dụng:
– Thoa trực tiếp lên vùng da bị bỏng 2-3 lần/ngày.
– Có thể để gel thấm tự nhiên hoặc rửa sạch sau vài giờ nếu cần.
Lưu ý:
– Chỉ dùng gel nha đam nguyên chất, không dùng sản phẩm chứa hương liệu hoặc cồn.
– Nếu da kích ứng, ngừng sử dụng ngay.
3. Thuốc mỡ kháng sinh
Loại thuốc phổ biến: Bacitracin, Neosporin, Polysporin.
Công dụng:
– Hỗ trợ chống nhiễm trùng, đặc biệt nếu vết bỏng có mụn nước hoặc bị trầy xước.
– Giữ vùng bỏng ẩm, tránh khô và nứt nẻ, giúp da phục hồi nhanh hơn.
Cách sử dụng:
– Bôi một lớp mỏng lên vùng bị bỏng 1-2 lần/ngày.
– Nếu cần, có thể dùng băng gạc bảo vệ vết thương sau khi bôi thuốc.
Lưu ý:
– Không bôi lên vết thương quá sâu hoặc bỏng rộng mà không có chỉ định của bác sĩ.
– Nếu có dấu hiệu dị ứng (đỏ, ngứa, phát ban), ngừng sử dụng ngay.
4. Kem dưỡng ẩm & tái tạo da
Loại kem phổ biến: Yoosun Rau Má (chiết xuất rau má)
Công dụng:
– Yoosun Rau Má chứa chiết xuất rau má (Centella Asiatica), vitamin E, D-panthenol giúp làm dịu da, giảm viêm và kích thích tái tạo da sau khi bị bỏng.
– Dưỡng ẩm, giúp vùng da bị tổn thương lành nhanh hơn, giảm nguy cơ để lại sẹo thâm.
– Thích hợp cho bỏng nhẹ đến trung bình (bỏng độ 1 và độ 2 nông).
Cách sử dụng:
– Chỉ sử dụng sau khi vết bỏng đã khô hoặc lên da non (thường sau 5-7 ngày).
– Rửa sạch vùng da bị bỏng và lau khô.
– Thoa một lượng kem vừa đủ lên vùng da, nhẹ nhàng massage để kem thẩm thấu.
– Dùng 2-3 lần/ngày để đạt hiệu quả tốt nhất.
Lưu ý:
– Không bôi lên vết thương hở, mụn nước còn vỡ để tránh nhiễm trùng.
– Nên kết hợp với chế độ ăn uống đủ vitamin để hỗ trợ tái tạo da nhanh hơn.
5. Kem chống sẹo
Loại phổ biến: Hiruscar, Contractubex, Dermatix Ultra.
Công dụng:
– Giảm sẹo thâm, sẹo lồi do bỏng để lại.
– Giúp vùng da bị tổn thương mờ dần theo thời gian.
Cách sử dụng:
– Bắt đầu dùng sau khi vết thương đã lành hoàn toàn (thường sau 2-3 tuần).
– Thoa 2 lần/ngày trong vòng 2-3 tháng để có hiệu quả tốt nhất.
Lưu ý:
– Không dùng lên vết thương hở hoặc mụn nước.
IX – Cách phòng tránh bỏng cồn
Bỏng cồn có thể xảy ra do bất cẩn trong sinh hoạt, nấu nướng, hoặc sử dụng cồn sai cách. Để đảm bảo an toàn, bạn có thể áp dụng các biện pháp phòng tránh sau:
1. Cẩn thận khi sử dụng cồn y tế
– Không bôi cồn y tế gần nguồn lửa (bếp gas, nến, bật lửa).
– Để cồn khô hoàn toàn trên da trước khi châm lửa (nếu sát trùng tay, vết thương).
– Không đổ cồn trực tiếp lên vết thương lớn khi đang gần nguồn nhiệt.
2. An toàn khi sử dụng cồn trong nấu nướng
– Không đổ cồn trực tiếp vào bếp đang cháy (rất dễ gây bùng lửa mạnh).
– Dùng lượng cồn vừa đủ, không tràn ra ngoài bếp.
– Không đổ thêm cồn khi lửa chưa tắt hẳn.
– Dùng bếp cồn ở nơi thông thoáng, tránh xa vật dễ cháy.
3. Lưu trữ và bảo quản cồn đúng cách
– Đậy kín nắp chai cồn sau khi sử dụng, tránh bay hơi gây nguy hiểm.
– Bảo quản cồn xa nguồn lửa, nhiệt độ cao (bếp gas, máy sưởi, ổ điện).
– Không để cồn trong chai nhựa dễ cháy, dùng chai thủy tinh hoặc chai chuyên dụng.
4. Sử dụng cồn để sưởi ấm hoặc biểu diễn lửa một cách an toàn
– Không dùng cồn để sưởi trong không gian kín (dễ gây ngạt khí và cháy nổ).
– Không dùng cồn để đốt pháo sáng, phun lửa, dễ mất kiểm soát.
– Luôn có sẵn nước hoặc khăn ướt để xử lý nhanh nếu lửa bùng lên.
5. Tránh xa trẻ em và người không có kinh nghiệm
– Không để trẻ em tiếp xúc với cồn, đặc biệt là cồn đốt hoặc cồn y tế.
– Giám sát khi sử dụng cồn trong nhà, tránh để trẻ nghịch lửa hoặc châm cồn bừa bãi.
6. Xử lý ngay khi có sự cố cháy do cồn
– Dùng khăn ướt, nước hoặc bình chữa cháy để dập lửa, không dùng tay quạt lửa vì có thể làm lửa lan nhanh hơn.
– Nếu bị bỏng, lập tức làm mát vùng da bằng nước sạch trong 15-20 phút, sau đó sơ cứu đúng cách.
X – Các thắc mắc thường gặp khi bị bỏng cồn
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp khi bị bỏng cồn:
1. Bị bỏng cồn có nguy hiểm không?
Bỏng cồn có thể rất nguy hiểm, đặc biệt nếu vùng bỏng rộng, sâu hoặc xảy ra ở các khu vực nhạy cảm như mặt, tay, chân. Nếu không xử lý kịp thời, vết bỏng có thể nhiễm trùng, để lại sẹo hoặc thậm chí gây sốc bỏng.
2. Bỏng cồn có cần kiêng ăn gì không?
Để vết thương nhanh lành, tránh sẹo xấu, bạn nên:
– Kiêng: Thịt bò (dễ sẹo thâm), rau muống (tăng sẹo lồi), đồ nếp (gây mưng mủ), trứng (dễ làm vết thương loang màu).
– Bổ sung: Thực phẩm giàu vitamin C, E (cam, bơ, hạnh nhân), protein (cá, thịt gà) giúp tái tạo da nhanh hơn.
3. Có nên bôi các loại dầu thực vật hoặc mỡ động vật không?
Không nên. Các loại dầu mỡ có thể làm tắc nghẽn lỗ chân lông, giữ nhiệt trong vùng bỏng, kéo dài thời gian lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
4. Trẻ em bị bỏng cồn có xử lý khác người lớn không?
Các bước sơ cứu cơ bản là giống nhau, nhưng da trẻ em thường mỏng và dễ tổn thương hơn, nên cần đặc biệt nhẹ nhàng. Sau khi sơ cứu, đưa trẻ đến bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn điều trị.
5. Có cần kiêng nước hoàn toàn khi bị bỏng cồn không?
Không cần kiêng nước, nhưng hãy tránh để nước bẩn hoặc không sạch tiếp xúc với vết bỏng. Việc làm sạch vết bỏng bằng nước mát sạch trong giai đoạn đầu là rất quan trọng để loại bỏ nhiệt và ngăn nhiễm trùng.
Hãy sử dụng cồn đúng cách và cẩn thân để tránh bị bỏng do cồn. Khi bị bỏng, xử lý nhanh chóng và đúng phương pháp sẽ giúp giảm tổn thương, ngăn ngừa sẹo và biến chứng. Mọi thắc mắc vui lòng liên hệ 1800.1125 để được tư vấn chi tiết
Tham khảo thêm:
Tài liệu tham khảo:
1. Burns
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/burns/diagnosis-treatment/drc-20370545
2. Treatment -Burns and scalds
https://www.nhs.uk/conditions/burns-and-scalds/treatment/
3. Treatment of minor thermal burns
https://www.uptodate.com/contents/treatment-of-minor-thermal-burns
4. BURN MANAGEMENT
https://www.who.int/docs/default-source/integrated-health-services-%28ihs%29/csy/surgical-care/imeesc-toolkit/best-practice-safety-protocols/burn-management.pdf
Để lại bình chọn cho bài viết của chúng tôi:
Chưa có bình luận!